Người đi xe lăn hay đi lại khó khăn vẫn đi spa được, miễn là gọi hỏi kỹ trước bốn chuyện: lối vào có bậc không, giường hay ghế có hạ thấp được không, nhà vệ sinh có rộng không, và kỹ thuật viên có quen giúp chuyển người không. Chọn dịch vụ làm được ngay tại xe lăn hoặc trên ghế như gội đầu ngồi, chăm tay, cắt móng, và nếu cần thì đi cùng một người quen biết cách đỡ bạn.
Chăm sóc bản thân không phải đặc quyền của người đi lại dễ dàng. Nhưng thực tế nhiều spa ở tầng hai, cửa hẹp, giường cao, nhà vệ sinh chật, và nhân viên chưa từng phục vụ khách đi xe lăn. Một cuộc gọi trước mười phút giúp tránh cảnh đến nơi rồi quay về. Bài này viết cho người đi xe lăn, chống nạng, mới phẫu thuật thay khớp, người lớn tuổi đi lại yếu, người khiếm thị, và cho người nhà đưa họ đi.
Năm nhóm câu hỏi phải gọi trước khi đặt lịch
Đừng chỉ hỏi "có tiện cho xe lăn không"; câu trả lời gần như luôn là "dạ được". Hỏi cụ thể, nghe câu trả lời cụ thể:
- Lối vào: Từ vỉa hè vào cửa có bậc không, cao mấy bậc, có dốc dắt xe không. Cửa rộng bao nhiêu. Phòng làm ở tầng trệt hay tầng trên, có thang máy không.
- Chỗ làm dịch vụ: Có ghế gội đầu ngồi hoặc bồn gội di chuyển được không. Giường có hạ thấp được không, có tay vịn, có bậc lên không. Có thể làm ngay tại xe lăn không.
- Nhà vệ sinh: Có đủ rộng cho xe lăn quay đầu không, có tay vịn không, sàn có trơn không, có cùng tầng với phòng làm không.
- Con người: Nhân viên đã từng phục vụ khách đi xe lăn chưa, có ai biết đỡ chuyển người từ xe sang ghế không, người nhà có được vào phòng cùng không.
- Thời gian: Có thể đặt khung giờ vắng nhất và xin thêm mười lăm phút cho việc chuyển người, thay đồ không; có tính thêm tiền phần thời gian đó không.
Nếu spa trả lời mơ hồ, có thể xin họ chụp hoặc quay nhanh lối vào và nhà vệ sinh gửi qua tin nhắn. Spa nào sẵn lòng làm việc này thường là spa sẽ chịu khó với bạn trong buổi làm.
Ghi lại những gì đã hỏi được vào một ghi chú. Lần sau đi chỗ khác, bạn chỉ việc mở ra hỏi lại đúng những câu ấy, không phải nhớ.
Dịch vụ theo mức đi lại
Bảng dưới gợi ý dịch vụ hợp với từng mức. Người mới phẫu thuật, có vết thương, loét tì đè hay mất cảm giác ở chân hỏi bác sĩ hoặc người điều trị phục hồi chức năng trước.
| Mức đi lại | Dịch vụ hợp | Cần dặn spa |
|---|---|---|
| Đi được nhưng chậm, chống gậy | Gội đầu nằm, ngâm chân, chăm mặt | Giường thấp, tay vịn, sàn khô, có người đỡ khi lên xuống |
| Chống nạng, mới thay khớp háng hoặc gối | Gội đầu ngồi, chăm tay, cắt móng tay | Không ngồi ghế thấp, không vặn người, hỏi bác sĩ về ngâm nước |
| Ngồi xe lăn, chuyển người được với hỗ trợ | Gội đầu ngồi, chăm tay, cắt móng tay chân | Ghế gội ngồi hoặc bồn di động, người đi kèm hỗ trợ chuyển |
| Ngồi xe lăn, không chuyển người được | Chăm tay, cắt móng, chăm mặt tại xe lăn, gội khô hoặc gội tại nhà | Làm ngay tại xe, khăn che, không cố chuyển người |
| Khiếm thị, đi lại được | Hầu hết dịch vụ | Kỹ thuật viên dẫn đường, nói trước mỗi bước sẽ làm gì |
Với người mất cảm giác ở chân, nhất là người tiểu đường hay tổn thương tuỷ sống, nước ngâm phải được người đi kèm thử bằng tay, ngâm ngắn và lau khô kỹ. Bỏng nhẹ không thấy đau vẫn có thể thành vết thương lâu lành.
Chuyển từ xe lăn sang ghế: cách làm an toàn
Phần dễ xảy ra sự cố nhất của cả buổi không nằm ở dịch vụ, mà ở lúc chuyển người. Thống nhất trước với spa và người đi kèm:
- Ai là người chính đỡ chuyển người. Tốt nhất là người nhà đã quen, kỹ thuật viên chỉ phụ giúp.
- Khoá phanh xe lăn, gạt tay vịn và bàn để chân sang bên trước khi chuyển.
- Đặt ghế hoặc giường sát xe, cùng độ cao nếu được, khoảng cách càng ngắn càng tốt.
- Người được chuyển nói rõ cách mình quen chuyển, chỗ nào đau, chỗ nào không được nắm.
- Đếm nhịp "một, hai, ba" rồi mới chuyển, không ai tự ý kéo.
- Sau khi chuyển, kiểm tư thế, đặt gối đỡ, đắp khăn để người được làm ngồi vững và kín đáo.
- Chuyển ngược lại về xe theo đúng các bước ấy, kiểm phanh trước khi rời đi.
Nếu không chắc chuyển được an toàn, đừng chuyển. Nhiều dịch vụ như chăm tay, cắt móng, chăm mặt có thể làm ngay tại xe lăn. Gội đầu có thể thay bằng bồn gội di động hoặc gội ở nhà. Một buổi ít dịch vụ mà an toàn tốt hơn một buổi đủ món mà ngã.
Chuẩn bị đồ và chọn người đi kèm
Người đi kèm không cần là chuyên gia, nhưng cần quen với cách bạn di chuyển. Trước buổi, chuẩn bị cùng nhau:
- Quần áo dễ thay, dễ xắn: áo cài trước, quần ống rộng, không mặc đồ bó khó kéo khi đang ngồi.
- Đồ hỗ trợ quen dùng: đệm ngồi chống tì đè, gối nhỏ, tấm trượt chuyển người nếu bạn hay dùng. Spa thường không có những thứ này.
- Khăn riêng và áo khoác để giữ ấm sau khi gội, nhất là người ít vận động dễ lạnh.
- Thuốc đang dùng, giấy ghi lưu ý sức khoẻ: dị ứng, chỗ mất cảm giác, chỗ có vết loét đang chăm.
- Đồ cá nhân cho nhà vệ sinh nếu bạn cần dụng cụ riêng.
- Người đi kèm: biết cách bạn chuyển người, biết khoá phanh, gập xe, biết những dấu hiệu bạn đang mệt. Nếu là người mới, tập chuyển người ở nhà một lần trước.
Hẹn với người đi kèm một quy ước đơn giản: khi bạn nói "dừng" thì cả buổi dừng, không hỏi lại. Quy ước ấy làm bạn tự tin hơn khi nằm trong phòng lạ với người lạ.
Áp vào trường hợp của bạn
Mới phẫu thuật thay khớp háng, khớp gối. Thời gian đầu thường có những tư thế cần tránh như ngồi ghế quá thấp, cúi gập người, vắt chân. Hỏi bác sĩ hoặc người tập phục hồi chức năng xem tư thế gội đầu nằm, ngâm chân có ổn không. Nhiều người chọn gội đầu ngồi ghế cao và chăm tay trong mấy tuần đầu.
Người khiếm thị. Báo spa khi đặt lịch để kỹ thuật viên dẫn đường, mô tả phòng, cho bạn chạm vào ghế, khăn, chỗ để đồ. Xin họ nói trước mỗi bước: "Bây giờ em đắp khăn ấm", "em sắp xả nước". Nếu đi cùng chó dẫn đường, hỏi trước spa có nhận không.
Người lớn tuổi đi lại yếu, hay ngã. Chọn spa tầng trệt, giường thấp, có người đi kèm, đi giày đế bám thay vì dép. Sàn spa sau khi ngâm chân, gội đầu thường ướt, đây là lúc dễ trượt nhất.
Người khiếm thính. Viết sẵn vài câu trên điện thoại: muốn làm gì, nước ấm hay nóng, lực nhẹ hay vừa, và quy ước một cử chỉ tay để báo dừng.
Người bị liệt nửa người sau đột quỵ. Báo spa bên nào yếu, bên nào mất cảm giác, để kỹ thuật viên đứng đúng phía và thử nước ở bên còn cảm giác. Có bệnh tim mạch, huyết áp đi kèm thì hỏi bác sĩ trước với mọi dịch vụ dùng nhiệt.
Quyền của bạn và cách xử lý khi spa không đáp ứng được
Bạn có quyền được thông tin trung thực. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 cho người dùng dịch vụ quyền được biết rõ dịch vụ trước khi trả tiền. Nếu spa nói "tiện xe lăn" mà đến nơi có ba bậc thềm, bạn có quyền huỷ và yêu cầu hoàn cọc.
Bạn có quyền dừng bất cứ lúc nào. Thấy tư thế không an toàn, thấy đau, thấy không được tôn trọng, nói dừng và rời đi. Không ai được ép bạn tiếp tục.
Bạn có quyền được đối xử như mọi khách. Không bị hỏi những câu tò mò về tình trạng cơ thể ngoài phần cần cho dịch vụ, không bị nói thay khi bạn tự nói được.
Khi có sự cố. Nếu bị ngã, va đập, bỏng nước, hãy ghi lại thời gian, chụp ảnh, xin spa xác nhận sự việc, và đi khám nếu đau, sưng, có vết thương. Giữ hoá đơn, tin nhắn đặt lịch làm bằng chứng.
Ghi nhận spa làm tốt. Khi một spa phục vụ bạn chu đáo, viết vài dòng đánh giá trung thực về lối vào, nhà vệ sinh, cách nhân viên giúp đỡ. Thông tin đó giúp những người đi xe lăn khác rất nhiều.
Lỗi hay gặp
Phần lớn buổi spa không thành của người đi lại khó khăn hỏng vì những chi tiết có thể đoán trước:
- Tin lời "tiện lắm" qua điện thoại. Đến nơi mới thấy bậc thềm, cửa hẹp, phải bế lên tầng.
- Để nhân viên spa tự chuyển người khi chưa ai hướng dẫn. Họ có thiện chí nhưng không quen, dễ kéo sai chỗ, gây đau hoặc ngã.
- Ngồi trên ghế gội lâu mà không có đệm. Người ít cảm giác ở mông, đùi dễ bị tì đè mà không biết.
- Ngâm chân nước nóng ở người mất cảm giác. Bỏng mà không thấy đau, phát hiện khi đã phồng rộp.
- Đặt lịch giờ đông khách. Lối đi chật, nhân viên vội, không ai có thời gian giúp chuyển người cẩn thận.
- Ngại nói mình cần gì. Nhiều người sợ làm phiền nên im lặng chịu tư thế khó. Nói rõ là giúp spa làm đúng, không phải làm phiền.
Sau buổi, kiểm lại da ở những chỗ tì đè và bàn chân. Vùng đỏ không hết sau một lúc, vết phồng, vết trầy cần được chăm sóc ngay, và với người tổn thương tuỷ sống hoặc tiểu đường thì nên đi khám sớm.
Câu hỏi thường gặp
Người ngồi xe lăn có gội đầu ở spa được không?
Được, nếu spa có ghế gội ngồi, bồn gội di động hoặc giường hạ thấp kèm người hỗ trợ chuyển người an toàn. Hỏi kỹ trước khi đặt lịch. Nếu không chuyển người được, có thể gội ngay tại xe bằng bồn di động hoặc gội tại nhà.
Làm sao biết spa có thật sự tiện cho xe lăn không?
Hỏi cụ thể về số bậc thềm, độ rộng cửa, tầng, thang máy, nhà vệ sinh, và xin spa gửi ảnh hoặc video ngắn lối vào. Câu trả lời chung chung như "dạ tiện lắm" chưa đủ để bạn đến.
Mới thay khớp gối bao lâu thì đi spa được?
Tuỳ tình trạng hồi phục và lời dặn của bác sĩ phẫu thuật. Các dịch vụ không cần ngâm nước, không cần ngồi thấp như chăm tay thường được sớm hơn. Ngâm chân, ngâm bồn nên chờ bác sĩ cho phép.
Người đi kèm có được vào phòng làm dịch vụ không?
Đa số spa đồng ý khi khách đi xe lăn hoặc cần hỗ trợ chuyển người, vì người đi kèm giúp buổi làm an toàn hơn. Hỏi lúc đặt lịch, và nếu spa từ chối không có lý do rõ ràng thì nên chọn nơi khác.
Người khiếm thị đi spa một mình được không?
Được, nhất là khi đã quen chỗ. Báo spa khi đặt lịch để có người đón ở cửa, dẫn đường, mô tả phòng và nói trước từng bước. Lần đầu có thể đi cùng người quen để làm quen lối đi và cách bố trí.
Bị ngã ở spa thì làm gì?
Đừng vội đứng dậy, kiểm xem có đau, sưng, chảy máu không. Nếu có, đi cơ sở y tế. Ghi lại thời gian, chụp ảnh chỗ ngã, xin spa xác nhận sự việc và giữ hoá đơn để làm việc về trách nhiệm sau đó.