ChieuChuong.comChiều Chuộng
Tắm và xông thảo dược

Xông lá trùm chăn kiểu dân gian: nồi lá gồm gì, xông bao lâu và cách làm đỡ rủi ro

Xông lá trùm chăn là ngồi trên nồi nước lá sôi, trùm kín cho hơi bốc lên người. Bài nói rõ rủi ro bỏng, ngộp, choáng và cách làm cho đỡ nguy hiểm hơn.

A Vietnamese grandmother places a covered aluminum pot of herbs on a low wooden stool in a tiled home bathroom, a folded cotton blanket nearby, overhead view, soft daylight

Xông lá trùm chăn là cách dân gian: đun một nồi lá như sả, chanh, bưởi, kinh giới, mở vung rồi ngồi trùm chăn kín trên nồi cho hơi nóng bốc lên người trong khoảng năm đến mười phút. Cảm giác là nóng ran, đổ mồ hôi, mũi thông thoáng vì mùi tinh dầu. Nhưng đây cũng là cách làm có nhiều rủi ro nhất trong các kiểu tắm xông: bỏng hơi, đổ nồi nước sôi, ngộp thở và choáng trong chăn kín.

Bài này nói về xông lá như một thói quen thư giãn của người khoẻ, không nói về xông khi đang sốt hay ốm. Nếu bạn đang sốt cao, khó thở hoặc mệt nhiều, xông không thay được việc đi khám. Phần dưới gồm nồi lá thường có gì, rủi ro thật nằm ở đâu, từng bước làm cho đỡ nguy hiểm, ai không nên tự xông, và vài cách khác nhẹ hơn mà vẫn có mùi lá.

Nồi xông thường có những gì

Lá có mùi tinh dầu. Sả, lá chanh, lá bưởi, lá tre, kinh giới, tía tô, hương nhu là những loại hay gặp nhất trong nồi xông ở nhà. Mùi thơm là phần chính khiến người ta thấy dễ chịu.

Gừng và vỏ quả. Vài lát gừng đập dập, vỏ bưởi, vỏ cam quýt cho mùi ấm và đậm hơn.

Không cần nhiều loại. Ba đến năm loại lá đã đủ mùi. Cho quá nhiều loại không làm nồi xông “mạnh” hơn, chỉ làm mùi hắc hơn và tăng khả năng có loại bạn bị dị ứng.

Thứ không nên cho vào. Dầu gió, cồn, tinh dầu đậm đặc đổ thẳng vào nồi sôi, các loại lá lạ không rõ tên mua vội ngoài chợ. Hơi của chúng có thể làm cay mắt, rát họng, nhất là trong chăn kín.

Rửa lá trước khi nấu. Lá hái ngoài vườn hay mua chợ đều cần rửa sạch đất, côn trùng. Lá có dấu hiệu mốc, nhớt thì bỏ.

Lượng nước và lượng lá. Một nồi cỡ nấu canh cho bốn người, nước chừng hai phần ba nồi, lá vừa ngập là đủ cho một người xông. Nồi to quá thì nặng, khó bưng, lại toả hơi nhiều hơn mức cần. Nồi đầy tới miệng thì khi sôi dễ trào và rất khó nhấc xuống an toàn.

Thử mùi trước với người nhạy cảm. Nếu trong nhà có người hay hắt hơi, ngứa mắt khi ngửi mùi lá, mời họ ngửi thử nồi lá ở khoảng cách xa trước. Thấy cay mắt, ngứa họng là bỏ bớt loại lá hăng nhất, thường là kinh giới hoặc hương nhu.

Rủi ro thật nằm ở đâu

Xông lá ở nhà nghe đơn giản, nhưng người từng làm trong nghề chăm sóc đều biết những tai nạn hay gặp nhất không đến từ lá mà từ nồi nước sôi và tấm chăn. Bảng dưới đây gom các rủi ro chính.

Rủi roVì sao xảy raCách giảm
Bỏng hơiMặt, cổ, ngực gần sát miệng nồi đang sôiĐể nồi nguội bớt vài phút, ngồi cách miệng nồi ít nhất một gang tay rưỡi
Bỏng nước sôiNồi đặt trên ghế lỏng, chân đá phải, nồi đổĐặt nồi trên sàn hoặc chỗ thấp, vững, chèn khăn quanh đáy
Ngộp thởTrùm kín đầu, hơi nóng và ẩm đặc, thiếu khíĐể hở một khe chăn gần mặt, mở ra ngay khi thấy khó thở
Choáng, ngấtNóng toàn thân, mất nước, ngồi lâuXông ngắn năm đến mười phút, có người ở cạnh, uống nước trước và sau
Trượt ngãSàn nhà tắm ướt, người ra khỏi chăn còn chóng mặtNgồi nghỉ tại chỗ một hai phút, có dép chống trơn
Kích ứng mắt, họngTinh dầu đậm, lá lạ, hơi bốc thẳng vào mặtNhắm mắt, ít lá hăng, không đổ thêm tinh dầu

Nhìn lại bảng, bạn sẽ thấy phần lớn rủi ro đến từ ba thứ: nồi quá sôi, chăn quá kín và ngồi quá lâu. Kiểm soát được ba thứ đó là xông lá đã an toàn hơn nhiều.

Từng bước xông lá cho đỡ nguy hiểm

Nếu bạn là người khoẻ và vẫn muốn xông theo kiểu truyền thống, làm theo trình tự sau. Lần đầu nên có một người ở nhà trông.

  1. Ăn nhẹ trước khoảng một đến hai tiếng, uống một cốc nước ấm.
  2. Rửa lá, đun sôi khoảng năm đến mười phút với lượng nước vừa, không đầy nồi.
  3. Tắt bếp, nhấc nồi xuống, đặt trên sàn hoặc một tấm gỗ thấp vững chắc. Để nguội bớt chừng ba đến năm phút.
  4. Ngồi trên ghế thấp, hai chân đặt sang hai bên nồi, không kẹp nồi giữa hai đầu gối.
  5. Choàng chăn mỏng hoặc khăn tắm lớn từ vai xuống, phần đầu để hở hoặc chỉ choàng hờ, mở một khe trước mặt.
  6. Mở vung từ từ, nghiêng vung ra phía ngoài người để hơi đầu tiên không phả thẳng vào mặt.
  7. Xông năm đến mười phút, thở bằng mũi, nhắm mắt. Thấy nóng rát hay khó thở là mở chăn ngay.
  8. Đậy vung lại trước khi đứng dậy, rồi mới bỏ chăn, ngồi nghỉ tại chỗ một hai phút.
  9. Lau khô mồ hôi, mặc đồ khô, nằm nghỉ ở chỗ kín gió, uống nước ấm.

Nồi nước sau khi xông vẫn còn rất nóng. Đừng để trẻ con hay vật nuôi lại gần, đậy kín và đợi nguội mới đổ.

Ai không nên tự xông trùm chăn ở nhà

Xông trùm chăn dồn nhiệt và hơi ẩm vào một không gian kín rất nhỏ, nên những người dưới đây không nên tự làm, hoặc phải hỏi bác sĩ trước:

  • Trẻ nhỏ: không trùm chăn xông cho trẻ, vì trẻ không tự báo được khi quá nóng và rất dễ bỏng.
  • Người già yếu, người đi lại khó: khó tự đứng dậy khỏi chăn, dễ ngã, dễ choáng.
  • Người có bệnh tim mạch, huyết áp, tiểu đường: hỏi bác sĩ trước; người tiểu đường thường kém cảm nhận nóng ở chân.
  • Người bị hen, bệnh phổi: hơi nóng ẩm đặc và tinh dầu có thể làm khó thở hơn.
  • Bà bầu và mẹ sau sinh: hỏi bác sĩ, không tự làm theo lời truyền miệng.
  • Người đang sốt cao, mất nước, tiêu chảy, mệt lả: đi khám, không xông để “ra mồ hôi cho khỏi”.
  • Người vừa uống rượu bia hoặc đang dùng thuốc an thần, thuốc gây buồn ngủ.

Nếu người nhà bạn thuộc một trong các nhóm trên mà rất thích mùi lá, xem các cách nhẹ hơn ở mục kế tiếp.

Những cách nhẹ hơn mà vẫn có mùi lá

Không phải ai cũng cần trùm chăn mới thấy dễ chịu. Một số cách dưới đây giữ được mùi lá và hơi ấm mà bớt hẳn rủi ro.

Cách thứ nhất là tắm nước lá pha loãng. Nấu nồi lá như thường, chắt lấy nước, pha với nước tắm cho đến khi chỉ còn ấm vừa, rồi dội người hoặc ngâm chậu. Bạn vẫn có mùi sả, mùi bưởi trên da mà không phải ngồi trong hơi nóng đặc.

Cách thứ hai là ngâm chân nước lá. Một chậu nước lá ấm ngập mắt cá, ngâm mười lăm phút, kê thêm khăn ấm lên vai. Cách này hợp với người già, người ngồi văn phòng lạnh chân, và có thể làm vừa xem tivi. Người tiểu đường thì cần thử nhiệt độ bằng tay người khác hoặc nhiệt kế vì chân kém cảm giác.

Cách thứ ba là để nồi lá trong phòng tắm đóng cửa vài phút trước khi tắm cho hơi lan ra, rồi tắm nước ấm thường trong căn phòng có mùi lá. Không ai ngồi sát nồi, không có chăn kín.

Cách thứ tư là xông ở cơ sở có ca bin hoặc phòng xông được thiết kế cho việc này, có thông gió, có người trông. Khi ấy bạn vẫn phải giữ thời gian ngắn và báo sức khoẻ trước khi vào.

Áp vào nhà bạn: ba tình huống giả định

Chị Hạnh, dân văn phòng, thích mùi sả bưởi. Chị sống một mình ở căn hộ nhỏ, không có ai trông. Trường hợp này không nên trùm chăn xông. Chị có thể để nồi lá trong phòng tắm cho thơm rồi tắm nước ấm, hoặc ngâm chân nước lá khi xem phim buổi tối.

Mẹ của anh Bình, bảy mươi tuổi, quen xông từ thời con gái. Bà muốn xông như ngày xưa, nhưng có huyết áp và đi lại chậm. Trước hết hỏi bác sĩ. Nếu bác sĩ đồng ý, chỉ xông ngắn vài phút, nồi đã nguội bớt, đầu để hở, anh Bình ngồi ngay cạnh và đỡ bà đứng dậy.

Nhà có hai đứa nhỏ hiếu động. Nồi nước sôi đặt dưới sàn là mối nguy lớn nhất. Xông lúc trẻ đã ngủ, khoá cửa phòng tắm, đổ nước ngay khi nguội. Không cho trẻ chui vào chăn xông cùng, dù trẻ đòi.

Một nhóm bạn muốn thử cho vui ở nhà chung. Mỗi người một nồi mới thì tốn, dùng chung một nồi thì nước nguội dần và lá nhạt. Cách gọn là mỗi người xông ngắn liền nhau, đun sôi lại nồi giữa hai lượt, và luôn có một người ngồi ngoài trông.

Lỗi hay gặp khi xông lá ở nhà

Những lỗi này nghe quen vì nhiều nhà vẫn làm như vậy từ đời ông bà. Không ai trách, chỉ là bây giờ ta biết thêm một chút để làm khác đi:

  • Bưng nồi đang sôi sùng sục đặt ngay giữa hai chân rồi trùm chăn.
  • Trùm kín cả đầu không chừa khe thở, cố chịu “cho ra mồ hôi”.
  • Để trẻ con chui vào xông chung với người lớn.
  • Đổ thêm dầu gió, tinh dầu vào nồi cho “mạnh”.
  • Xông lâu hai ba chục phút, xông lại nhiều lần trong ngày.
  • Xông xong đi tắm nước lạnh hoặc ra ngoài trời gió ngay.
  • Dùng xông thay cho việc đi khám khi đang sốt kéo dài hoặc khó thở.

Gặp bỏng có phồng rộp, bỏng ở mặt, mắt, hoặc diện tích bỏng lớn hơn lòng bàn tay, hãy xả nước mát sạch lên vùng bỏng rồi đến cơ sở y tế. Không bôi kem đánh răng, nước mắm hay mỡ lên vết bỏng. Với người bị choáng, cho nằm xuống chỗ thoáng, nới quần áo, gác chân cao; nếu không tỉnh táo lại sau vài phút, đau ngực hoặc khó thở thì gọi cấp cứu.

Câu hỏi thường gặp

Xông lá bao lâu một lần là vừa?

Với người khoẻ dùng để thư giãn, một đến hai lần mỗi tuần là đủ, mỗi lần năm đến mười phút. Xông nhiều lần trong ngày hay ngày nào cũng xông không có lợi thêm mà tăng nguy cơ mất nước và mệt.

Có nên xông lá khi bị cảm không?

Khi cảm nhẹ, nhiều người thấy dễ chịu hơn sau khi hít hơi ấm, nhưng không nên trùm chăn khi đang sốt cao, mệt lả hay khó thở. Những lúc đó bạn nên nghỉ ngơi, uống đủ nước và đi khám nếu không đỡ.

Xông lá xong có nên tắm ngay không?

Nên đợi người hết nóng và hết vã mồ hôi, khoảng mười lăm đến hai mươi phút, rồi tắm nhanh bằng nước ấm ở phòng kín gió. Không tắm nước lạnh ngay sau khi xông.

Nồi lá xông có dùng lại hôm sau được không?

Không nên. Nước lá để qua đêm dễ chua, lên váng, mất mùi và có thể nhiễm bẩn. Mỗi lần xông nên nấu nồi mới với lá đã rửa sạch, lượng vừa đủ một lần dùng.

Xông lá có làm đẹp da không?

Hơi ấm làm da ửng hồng và mềm tạm thời, nhưng không có cơ sở để nói xông lá làm trắng da hay hết mụn. Người da nhạy cảm, da đang có mụn viêm nên tránh xông mặt sát nồi vì dễ kích ứng hơn.

Dùng nồi điện hay máy xông mua sẵn có an toàn hơn không?

Thiết bị có chân đế vững, có chế độ hẹn giờ thì đỡ nguy cơ đổ nồi hơn, nhưng vẫn phải giữ khoảng cách với mặt, không trùm kín đầu và xông ngắn. Hãy đọc kỹ hướng dẫn đi kèm trước khi dùng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138