Những người nên dè dặt với tắm lá và xông lá gồm: người có bệnh tim mạch, huyết áp cao hoặc thấp, tiểu đường, hen và bệnh phổi, bệnh da đang có tổn thương, bà bầu, mẹ sau sinh, người già yếu và trẻ nhỏ. Dè dặt không có nghĩa là cấm tuyệt đối, mà là hỏi bác sĩ đang theo dõi mình trước, rồi nếu được thì tắm nhẹ hơn hẳn người khoẻ: nước ấm hơn là nóng, ngâm ngắn, luôn có người trông.
Ngoài các nhóm đó, còn những ngày mà người khoẻ cũng không nên tắm: đang sốt, vừa uống rượu, có vết thương hở. Bài này gom tất cả vào một bảng để bạn tra nhanh, kèm danh sách câu nên hỏi bác sĩ, cách nói với spa cho rõ, và một lỗi rất hay gặp: khách được kỹ thuật viên trấn an “không sao đâu” rồi tắm như người khoẻ.
Vì sao ngâm nóng không hợp với mọi người
Khi bạn ngồi trong nước nóng hay trùm chăn trên nồi xông, cơ thể phải toả bớt nhiệt. Mạch máu ngoài da giãn ra, máu dồn ra ngoài, tim đập nhanh hơn để bơm đủ máu đi khắp nơi. Mồ hôi ra nhiều, người mất nước dần. Với người khoẻ, những thay đổi này nhẹ và hết nhanh khi ra khỏi nước.
Rắc rối nằm ở lúc đứng dậy. Máu đang dồn ra da và xuống chân, đứng lên đột ngột thì máu lên não không kịp, gây hoa mắt, có khi ngất. Đây là lý do phần lớn các ca choáng ở bồn tắm lá xảy ra khi khách bước ra, không phải khi đang ngồi.
Ở người có bệnh tim, huyết áp, những thay đổi trên nặng hơn và khó đoán hơn. Người đang uống thuốc hạ huyết áp, thuốc lợi tiểu thì càng dễ tụt huyết áp. Người tiểu đường thường kém cảm nhận nóng ở bàn chân, có thể bỏng mà không biết. Người hen thì hơi nóng ẩm và mùi lá đậm có thể làm khó thở. Bà bầu cần tránh để thân nhiệt tăng cao kéo dài.
Vì vậy câu hỏi đúng không phải “lá này có độc không”, mà là “cơ thể mình có chịu được nóng như thế trong hai mươi phút không”. Câu đó chỉ bác sĩ đang theo dõi bạn mới trả lời được.
Bảng tra nhanh theo nhóm người
Bảng này để tra chứ không thay lời khuyên của bác sĩ. Cột cuối là cách làm nhẹ hơn nếu bác sĩ đã đồng ý cho tắm.
| Nhóm | Vì sao cần dè dặt | Nếu được phép thì làm thế nào |
|---|---|---|
| Bệnh tim mạch, từng đau ngực, đặt stent | Tim phải làm việc nhiều hơn trong nước nóng | Hỏi bác sĩ tim mạch trước; nếu được, nước ấm vừa, ngâm dưới mười phút, có người trông |
| Huyết áp cao hoặc hay tụt huyết áp | Dễ choáng khi đứng dậy, thuốc có thể làm tụt thêm | Đo huyết áp trước khi đi; ngâm ngắn, đứng dậy thật chậm |
| Tiểu đường | Chân kém cảm giác nóng, vết thương lâu lành | Nhờ người khác thử nước; kiểm tra bàn chân trước và sau |
| Hen, bệnh phổi mạn | Hơi nóng ẩm và mùi lá đậm có thể làm khó thở | Tránh xông trùm chăn; mang theo thuốc xịt nếu đang dùng |
| Bà bầu | Cần tránh thân nhiệt tăng cao kéo dài | Hỏi bác sĩ sản khoa; phần lớn được khuyên không ngâm nóng, không xông |
| Mẹ sau sinh | Sản dịch, vết khâu, vết mổ cần thời gian lành | Hỏi bác sĩ sản khoa về thời điểm; tắm nhẹ, không ngâm khi vết thương chưa lành |
| Bệnh da đang viêm, chàm, vảy nến đợt nặng | Nóng và lá có thể làm da kích ứng hơn | Hỏi bác sĩ da liễu; thử trên vùng da nhỏ trước |
| Người già yếu, đi lại khó | Dễ choáng, dễ ngã khi bước ra bồn | Luôn có người đỡ; ngâm ngắn, nước ấm |
| Trẻ nhỏ | Chịu nóng kém, không tự báo khi quá nóng | Không ngâm chung bồn người lớn; hỏi bác sĩ nhi nếu muốn tắm nước lá pha loãng |
Nếu bạn thuộc hai nhóm trở lên, ví dụ vừa lớn tuổi vừa có huyết áp, hãy coi như mức dè dặt cộng lại chứ không lấy mức nhẹ hơn.
Những ngày người khoẻ cũng nên dời lịch
Không có bệnh gì vẫn có những hôm không nên ngâm nóng. Nếu rơi vào một trong các trường hợp dưới đây, báo spa dời lịch; spa tử tế sẽ không tính tiền huỷ khi bạn báo sớm:
- Đang sốt, cảm cúm, đau họng, tiêu chảy hoặc nôn.
- Vừa uống rượu bia, kể cả chỉ vài lon trong bữa trưa.
- Mất ngủ cả đêm, đang rất mệt hoặc đói lả.
- Có vết thương hở, vết trầy, vết bỏng, vết côn trùng cắn bị gãi chảy nước.
- Vừa xăm, vừa tẩy lông bằng sáp, vừa làm dịch vụ lột da hay chăm sóc da mạnh trong vài ngày gần đây.
- Da đang cháy nắng đỏ rát sau chuyến đi biển.
- Đang dùng thuốc mới bác sĩ vừa kê mà chưa rõ có làm buồn ngủ, tụt huyết áp không.
- Vừa ăn một bữa rất no trong vòng một tiếng.
Dời lịch một tuần không mất gì. Tắm lá trong lúc cơ thể đang không ổn thì lại dễ biến một buổi thư giãn thành một buổi phải đi khám.
Một mẹo nhỏ: khi đặt lịch, hỏi luôn spa về chuyện dời lịch. Biết trước được dời miễn phí trong bao lâu, bạn sẽ không cố đi chỉ vì sợ mất tiền cọc.
Câu cần hỏi bác sĩ trước khi đi
Khi đi tái khám định kỳ, ghi sẵn mấy câu này vào điện thoại. Bác sĩ trả lời nhanh hơn nhiều khi bạn hỏi cụ thể thay vì hỏi “cháu đi spa được không ạ”:
- “Cháu muốn ngâm bồn nước nóng khoảng ba mươi tám đến bốn mươi độ, mười lăm phút, như vậy có ổn với bệnh của cháu không?”
- “Thuốc cháu đang uống có làm tụt huyết áp hay chóng mặt khi gặp nóng không?”
- “Nếu được tắm, cháu nên ngâm tối đa bao lâu, nước nóng cỡ nào?”
- “Có dấu hiệu nào trong lúc tắm mà cháu phải dừng ngay và đi khám?”
- “Cháu có nên đo huyết áp hay đường huyết trước khi đi không?”
- “Xông hơi trùm chăn có khác ngâm bồn với tình trạng của cháu không?”
Ghi lại câu trả lời, chụp màn hình gửi cho người đi cùng. Đến spa, bạn chỉ cần nói lại điều bác sĩ dặn, ví dụ “bác sĩ cho chị ngâm mười phút, nước ấm thôi”, kỹ thuật viên sẽ dễ làm theo hơn.
Nếu bác sĩ chưa trả lời được ngay vì cần xem thêm kết quả xét nghiệm, cứ chờ đến lần khám sau. Buổi tắm lá không có hạn chót, còn một lần choáng ngã trong phòng tắm thì có thể để lại hậu quả lâu dài, nhất là với người lớn tuổi.
Nói với spa thế nào cho rõ
Nói ngay khi đặt lịch. Đừng đợi đến khi đã thay đồ. Báo trước giúp spa sắp người có kinh nghiệm hơn hoặc khuyên bạn đi khung giờ vắng.
Nói tên bệnh và thuốc, không nói chung chung. “Chị có huyết áp, đang uống thuốc hạ áp buổi sáng” rõ hơn nhiều so với “chị hơi yếu”.
Nói điều bác sĩ dặn. Thời gian ngâm, độ nóng, có được xông hay không. Kỹ thuật viên không phải bác sĩ, họ cần một mốc để làm theo.
Xin người trông. Nhờ kỹ thuật viên gõ cửa sau mỗi chặng hoặc ngồi gần. Với người lớn tuổi, xin đỡ lúc ra bồn.
Từ chối phần không hợp. Gói tắm lá thường kèm xông hơi, đắp lá, uống nước thảo mộc. Bạn có quyền chỉ chọn phần mình được phép và không cần giải thích dài.
Hỏi lại khi được trấn an. Nếu kỹ thuật viên nói “không sao đâu”, hãy hỏi thêm một câu: “Nếu chị chóng mặt thì em xử lý thế nào?” Người có kinh nghiệm sẽ trả lời cụ thể: đỡ ra ghế, cho nằm, gác chân, gọi người. Ai chỉ cười trừ thì bạn biết mình phải tự giữ nhịp.
Nếu vẫn tắm: chỉnh nhịp cho người cần cẩn thận
Khi bác sĩ đã đồng ý, bạn vẫn nên tắm theo một nhịp nhẹ hơn hẳn người khoẻ. Bảng dưới đây đặt hai nhịp cạnh nhau để bạn và kỹ thuật viên dễ thống nhất.
| Điểm | Người khoẻ | Người cần dè dặt |
|---|---|---|
| Độ nóng nước | Nóng mà chịu được | Ấm vừa, nhúng tay thấy dễ chịu ngay |
| Mỗi chặng ngâm | Năm đến bảy phút | Ba đến năm phút |
| Tổng thời gian trong nước | Mười lăm đến hai mươi phút | Dưới mười phút |
| Mức nước | Ngang ngực | Ngang bụng, ngực để ngoài |
| Xông hơi kèm theo | Tuỳ thích, ngắn | Bỏ qua, trừ khi bác sĩ cho phép |
| Lúc đứng dậy | Chậm, vịn thành bồn | Có người đỡ, ngồi mép bồn một phút trước |
| Khung giờ | Chiều tối | Giờ vắng, không vội, có người nhà đi cùng |
Nhịp nhẹ này có thể khiến bạn thấy buổi tắm “chưa đã”. Không sao cả. Mục đích là được thư giãn và ra về bình an, không phải đổ đủ mồ hôi.
Lỗi hay gặp: nghe “không sao đâu” rồi tắm như người khoẻ
Kịch bản quen thuộc: khách khai có huyết áp, kỹ thuật viên cười bảo “nhiều cô chú huyết áp vẫn tắm đều mà, tắm còn tốt cho mạch máu”. Khách yên tâm, ngâm đủ hai mươi lăm phút như mọi người, đứng dậy thì choáng. Câu trấn an ấy thường xuất phát từ ý tốt, nhưng người nói không biết huyết áp của bạn đang ở mức nào và bạn đang uống thuốc gì.
Lỗi thứ hai là tự đánh giá theo cảm giác hôm đó. “Hôm nay thấy khoẻ” không có nghĩa là huyết áp ổn. Nếu bạn có máy đo ở nhà, đo trước khi đi; số bất thường thì dời lịch.
Lỗi thứ ba là đi cùng bạn bè khoẻ mạnh và cố theo nhịp của họ. Bạn bè ngâm ba chặng, bạn ngâm một chặng rồi ra ngồi uống trà, chẳng ai cười cả.
Lỗi thứ tư là mua gói nhiều buổi khi chưa hỏi bác sĩ. Đến lúc bác sĩ khuyên không nên, gói đã trả tiền và spa có thể không hoàn. Hỏi trước, mua sau, và nếu mua thì đọc kỹ điều khoản hoàn hoặc chuyển nhượng.
Câu hỏi thường gặp
Huyết áp cao đã ổn định nhờ thuốc thì tắm lá được không?
Nhiều người huyết áp ổn định vẫn được bác sĩ cho tắm nước ấm ngắn, nhưng điều đó phụ thuộc mức huyết áp, loại thuốc và bệnh kèm theo. Bạn nên hỏi bác sĩ đang kê thuốc cho mình trước khi đi.
Người huyết áp thấp có nên tắm lá không?
Người hay tụt huyết áp dễ choáng khi ngâm nóng và đứng dậy. Nếu bác sĩ không cấm, hãy ngâm ngắn, nước ấm vừa, ăn nhẹ trước, uống đủ nước và luôn ngồi nghỉ một lúc trước khi đứng lên.
Đang uống thuốc kháng sinh có tắm lá được không?
Bản thân kháng sinh không phải lý do cấm, nhưng bạn đang uống kháng sinh nghĩa là đang có bệnh cần điều trị. Thường nên đợi khỏi hẳn rồi mới đi spa, và hỏi bác sĩ nếu không chắc.
Người bị giãn tĩnh mạch chân có tắm lá được không?
Ngâm nóng làm mạch máu giãn thêm, nên người giãn tĩnh mạch thường được khuyên tránh nước quá nóng và ngâm lâu. Hỏi bác sĩ trước, và nếu được thì chọn nước chỉ ấm, ngâm ngắn.
Trẻ mấy tuổi thì tắm lá thuốc cùng bố mẹ được?
Không có mốc tuổi chung đáng tin. Trẻ nhỏ không nên ngâm bồn nóng của người lớn. Với trẻ lớn hơn, nếu muốn cho tắm nước lá, hỏi bác sĩ nhi, pha loãng, chỉ ấm và cho tắm ngắn.
Spa có quyền từ chối khách có bệnh không?
Có, và đó thường là dấu hiệu spa làm việc cẩn thận. Nếu bị từ chối, bạn có thể hỏi bác sĩ, mang theo lời dặn rồi quay lại, hoặc chọn dịch vụ nhẹ hơn như ngâm chân nước lá ấm.